Dalton
Wat is daltononderwijs
Om te beginnen
Een daltonschool is een “gewone” basisschool voor “gewone” kinderen, waar alleen op een andere manier wordt omgegaan met de leerlingen en de leerstof.
Daltononderwijs is geen vorm van onderwijs waarin de leerlingen bepalen wat en wanneer er iets geleerd wordt. Verre van dat! Binnen het daltononderwijs bepaalt de school wat er geleerd moet worden en in welk tijdsbestek dat dient te gebeuren.
Daltononderwijs is gebaseerd op de ideeën van de Amerikaanse Helen Parkhurst. Zij leefde van 1887 tot 1973, was onderwijzeres in het plaatsje Dalton (in Massachusettes). Als beginnende onderwijzeres kreeg ze te maken met een groep van 40 leerlingen, verdeeld over 8 leerjaren.
“Normaal” lesgeven was praktisch onmogelijk, gezien het grote leeftijdsverschil. Zij koos voor een aanpak die gebaseerd was op een minimum aan lesgeven en een maximum aan zelfstudie.
Helen Parkhurst overlegde met de leerlingen over wat hun eigen verantwoordelijkheid zou kunnen zijn en welke rol de leraar hierin heeft. Eén en ander werd vastgelegd in een soort contract, een taak.
Uitgaande van het kind kwam zij tot de volgende drie basisprincipes:
- vrijheid in gebondenheid
- zelfstandigheid
- samenwerking
De woorden vertrouwen, verantwoording en verantwoordelijkheid omkaderen de principes vrijheid in gebondenheid, zelfstandigheid en samenwerking.
Deze drie basisprincipes zijn de uitgangspunten geworden van het daltononderwijs. Met behulp van deze uitgangspunten wordt getracht het leer- en leefklimaat in de school op elkaar af te stemmen.
Vrijheid in gebondenheid
Zwart-wit geredeneerd, vanuit een klassikale schoolorganisatie, zou de eerste reactie kunnen zijn dat vrijheid kan leiden tot ordeloosheid. Niets is minder waar. Binnen het daltononderwijs heeft ieder kind de vrijheid om:
- grenzen af te bakenen
- in meer of mindere mate samen te werken met anderen
- de volgorde van het vastgestelde werk te bepalen
- een verdeling van tijd over de verschillende onderwerpen te maken
- gebruik te maken van hulpmiddelen
Leerlingen kunnen bijvoorbeeld de volgende keuzes maken:
- met welk vakgebied of taak zal ik beginnen;
- wat doe ik op welke dag;
- hoeveel tijd zal ik eraan besteden;
- doe ik het alleen of met een ander;
- waar ga ik werken: in de klas of op een stilteplekje op de gang;
- ga ik zoeken in het documentatiecentrum, of m.b.v. de computer?
Leerkrachten kunnen de volgende keuzes maken:
- hoeveel taken geef ik de kinderen op, zijn de kinderen toe aan een grotere taak (dagtaak, meerdaagse taak en weektaak);
- welke andere taken zijn er deze week;
- welke samenwerkingsopdrachten geef ik deze week;
- welke lessen doen we samen;
- welke doe ik met een klein groepje;
- wat kunnen ze zelfstandig.
Van ieder kind wordt een bepaalde basisprestatie verwacht die haalbaar moet zijn. Wij delen de groep kinderen in in 3 niveaus. Leerlingen die meer kunnen presteren, moeten dus ook meer doen, of ander uitdagend werk opkrijgen. Zijn de kinderen klaar met hun taak, dan kijken ze op hun taakbrief wat de andere taken zijn die ze moeten doen. Natuurlijk heeft de leerkracht bij dit alles een begeleidende rol en zal handelen indien dit gewenst is. De vrijheid is er bij de kinderen, maar wel in gebondenheid: dreigt er iets mis te gaan, dan zal de leerkracht sturend bijstellen.
De rol van de leerkracht wijzigt. Hij wordt van leider meer begeleider. Hij heeft meer mogelijkheden om kinderen met achterstanden en kinderen die meer aankunnen, te helpen binnen de groep.
Zelfstandigheid
Binnen de klassikale school zien we vooral de leerkracht die aan het woord is, en de leerlingen die (hopelijk geïnteresseerd) luisteren. Daarna wordt werk opgegeven, de kinderen maken opgaven en de leerkracht kijkt na.
Het leerplezier van veel kinderen verdwijnt echter als sneeuw voor de zon als ze de hele dag moeten luisteren naar een leerkracht die al voor de zoveelste keer diezelfde sommen uitlegt die zij toch wel snappen, of …. misschien wel nooit zullen begrijpen.
Deze werkwijze wordt bij het zelfstandig werken veelal losgelaten. De leerkracht geeft de taak op, en vervolgens probeert het kind zelfstandig (of met anderen) een oplossing te zoeken.
Wanneer het kind er niet uitkomt, kan de hulp van een andere leerling worden ingeroepen. Is dat niet mogelijk dan kan het kind eerst over gaan op een ander deel van de taak en zijn vraagteken wordt op tafel gezet. De leerkracht weet nu dat het kind tegen een probleem aanloopt. Doordat de kinderen meerdere taken opkrijgen, blijven ze altijd aan het werk.
In de groepen 4 tot en met 8 is er één of twee keer per week (afhankelijk van een meerdaagse taak of een weektaak) een taakinstructie. Tijdens deze taakinstructie legt de leerkracht de taken uit waar de kinderen een aantal dagen de tijd voor hebben om hier aan te werken. De kinderen plannen vervolgens de taken in en gaan aan de slag. De leerkracht heeft nu de tijd om met groepjes kinderen te werken of met kinderen individueel. Hierbij blijft de opzet dat kinderen zoveel mogelijk zelf een oplossing zoeken.
Trouwens, onze rekenmethode Pluspunt gaat uit van hetzelfde principe: leerlingen dienen zelf oplossingen te zoeken voor een probleemstelling.
Samenwerking
Dit beginsel is wellicht het meest essentiële voor de manier van werken/omgaan met elkaar binnen het daltononderwijs.
Het samenwerken, daarbij rekening houdend met elkaars (on-)mogelijkheden leidt tot een onderlinge band, een wijze van omgaan met elkaar uitgaande van wat een ieder kan en niet van wat een ander niet kan. Binnen deze visie is er duidelijk plaats voor kinderen die leertechnisch minder presteren dan wat verwacht zou mogen worden.
Dalton is een manier van omgaan met elkaar. Een school die volgens de daltonideologie werkt,
schept ruimte en geeft kinderen de gelegenheid om zelfstandig of samen te werken aan een afgesproken taak.
Binnen daltonscholen valt het op dat leerlingen toleranter tegen elkaar worden, ze kunnen beter samenwerken. De sfeer en rust in de school en op het schoolplein zal toenemen, het pesten zal worden teruggedrongen.
Dalton in de groepen
Daltonbord
Op het daltonbord kun je verschillende dingen aflezen: dagritme, kleuren van de week, maatjes, daltonkeuzebord, hulpjes van de juf. Het daltonbord is dus het belangrijkste in de klas, alles wordt geregeld via dat bord!
Dagkleuren
Zo heeft de maandag een gele kleur, dinsdag rood, woensdag groen, donderdag blauw en vrijdag oranje. Dit gaat zo door de hele school. Dit is niet alleen een hulpmiddel bij de kleutergroepen om de dagen te leren kennen, maar het werkt ook als aftekenmiddel voor de taken. In hogere groepen komt het afkleuren met de kleur van de dag weer terug op de taakbrieven.
Keuzetaakkast
In elke klas staat een kast die de keuzetaakkast is. In deze kast liggen tussen de 10-15 opdrachten. De groepsleerkracht zorgt ervoor dat deze opdrachten elke zes weken wisselen. Bij de inrichting van de kast, van de opdrachten, maken we gebruik van de meervoudige intelligentie. Op die manier proberen we voor elk kind uitdagende opdrachten in de kast te doen. Want elk kind is immers anders! De kinderen moeten één keuzetaak per week doen en noteren dit op hun taakbrief of op het daltonbord.
Groep 1 en 2
We werken dit jaar met homogene groepen, dus met een groep 1 en een groep 2. Binnen de kleutergroepen werken we, net als in alle klassen, met maatjes. De kinderen krijgen elke week nieuwe maatjes en hier zitten ze dan de hele week naast. Verder kunnen ze elkaar om hulp vragen. Op die manier ben je een keer maatje van iedereen.
Iedere week maken de kinderen een aantal taken. Voor groep 1 zijn dit er drie en voor groep 2 zijn dit er vier. Op de momenten dat kinderen niet met een taak bezig zijn, mogen ze kiezen op het daltonkeuzebord. Op dit bord kunnen de kinderen zien waar ze uit kunnen kiezen, hoeveel kinderen er nog bij kunnen en hoeveel kinderen er al bij zitten.
Zowel wanneer kinderen met een taak bezig zijn, als wanneer ze aan het kiezen zijn, werken ze zo zelfstandig mogelijk. Hierbij zorgen ze zelf voor de benodigdheden, zoals scharen, lijmpotjes, verf, e.d. Ook het opruimen gebeurt zelfstandig.
In groep 1 en 2 maken we al een start met uitgestelde aandacht, zodat we op die manier extra hulp kunnen bieden aan kinderen individueel.
Groep 3
In deze groep leren de kinderen samen met de leerkracht woorden en sommetjes. Alle nieuwe dingen worden met de kinderen besproken en geoefend. Maar kinderen kunnen ook zelfstandig leren. De leerkracht zorgt ervoor dat de kinderen weten waar ze de materialen die ze gebruiken kunnen vinden en moeten laten. Ook wordt de structuur van de werkboeken ze duidelijk gemaakt.
Er wordt al direct gestart met het “daltonbord”. Op dit bord staat de hele dagplanning van activiteiten die de kinderen moeten en kunnen doen, dus taal, rekenen, schrijven en bijvoorbeeld verkeer, muziek, natuuronderwijs en geschiedenis.
Vanaf januari, na kern 6 (alle letters zijn dan aangeboden), wordt er een begin gemaakt met de taakbrief. Daarop komen dan ook de keuze- en andere taken te staan. De keuzemogelijkheden veranderen geregeld om het interessant en uitdagend te houden voor de kinderen. Spelenderwijs zijn ze de hele dag aan het leren!
De leerkracht maakt de taakbrief. In het begin wordt er gewerkt met een dagtaak. Deze dagtaak begint in een hele simpele vorm, naarmate het jaar vordert verandert ook de taakbrief. In groep 3 wordt er een start gemaakt met het zelfstandig werken en het zelf indelen van de volgorde van de taken die je moet maken, waar wil je werken, met wie wil je werken.
Vanaf eind groep 3 werken we met de taakbrief, die door de leerkracht op de computer wordt ingevuld. Op deze brief geven we aan welke dag-, week- en andere taken gemaakt dienen te worden, de kinderen plannen zelf in, na de taakinstructie wanneer ze wat gaan doen. Ook plannen de kinderen een keuzetaak uit de keuzetaakkast in.
Groepen 4 tot en met 8
In de groepen 4 en 5 wordt er gewerkt met een meerdaagse taak. Na de voorjaarsvakantie gaat groep 5 werken met een weektaak en vanaf groep 6 is de weektaak al niet meer weg te denken. Hierbij wordt natuurlijk rekening gehouden met de verschillende niveaugroepen. We willen de kinderen voorbereiden op de middelbare school, waar ze ook zelf zullen moeten plannen.
In de groepen 4 t/m 8 blijft het daltonbord als extra hulpmiddel in de klassen aanwezig.
Differentiatie
Per groep wordt gedifferentieerd gewerkt met drie verschillende niveaus.
Niveau 1
is voor de kinderen die een minimumprogramma maken. In de praktijk betekent dit, dat niveau bestemd is voor kinderen die moeite hebben met de leerstof en eventueel voor extra hulp in aanmerking komen. Remedial teaching oefenstof (RT) wordt ook in dit programma ondergebracht. Voorheen gebeurde dit vooral buiten de groep, we gaan deze activiteiten steeds meer concentreren binnen de reguliere lesuren, onder leiding van de leerkracht en de IB-er (= Intern Begeleider). Doordat de klassikale instructie heel kort is, is er tijd om met kinderen die het nodig hebben verder te oefenen op verschillende vakgebieden.
Niveau 2
is voor de kinderen die het reguliere programma maken. Dit is de grootste groep leerlingen. Zij maken alle verwerkingsopgaven, aangevuld met verrijkingsstof, computers, etc.
Niveau 3
is voor de kinderen die een maximumprogramma maken. Deze kinderen zijn snel door de leerstof heen. Hun taakblad bevat extra taken of andere taken die iets moeilijker en uitdagender zijn, met rekenen zal er gebruik gemaakt worden van het Routeboekje.
Na afloop van een activiteit tekenen ze deze af op hun taakbrief. Aan het eind van de week bespreekt de leerkracht het taakblad.
Werkzaamheden die in de daltonuren gemaakt moeten/kunnen worden zijn:
- reken-, taal- spelling- en schrijfopdrachten
- opdrachten van aardrijkskunde,geschiedenis,biologie of begrijpend lezen
- diverse andere taken
- keuzetaak
Rol van de leerkracht tijdens de daltontijd:
- houdt de leerkracht toezicht op de leerlingen. Vooral op kinderen die buiten de groep werken.
- geeft de leerkracht extra instructie aan leerlingen die dit nodig hebben.
- begeleidt de leerkracht kinderen die RT werk maken.
In alle klassen is er een handboek dalton aanwezig. Zo kunnen invallers en nieuwe leerkrachten precies lezen hoe wij op de ods Engelenberg het daltononderwijs gestalte geven.
daltonhandboek_september_2010_versie_met_fotos.pdf
